Nhà của những người già cô quạnh thường giống nhau, mọi thứ đều đơn chiếc, cô độc. Có người minh mẫn, tỉnh táo và ưa gọn gàng thì nhà cửa cực kỳ sạch sẽ, dễ chi có hạt bụi lọt vào. Có người lẩn thẩn, trí nhớ ngược xuôi nên bày biện mọi thứ góc này góc kia tùy ý. Bà cụ này chắc ở trường hợp sau. Đồ dùng trong nhà rời rạc, chiếc thau nứt, cái ấm sứt vòi, đôi dép mòn quai, mỗi thứ chơ vơ một chốn. Bám bụi, cũ kỹ. Chỗ nằm xem ra cũng không được chăm chút mấy, trên manh chiếu đã sờn, gối chăn bạc màu hoa văn đang nằm xô lệch.
Tôi đinh ninh bà không chồng, không con như bấy nhiêu trường hợp người già neo đơn được giới thiệu xác minh để hỗ trợ hàng tháng. Qua vài câu chuyện không đầu không cuối, bà cười cười mô tả vu vơ về đoạn xương nào đó trong người đang kêu răng rắc hay cái tay phải độ này nhấc lên không nổi, mấy chị còn trẻ coi ráng mà sống thật vui… vì đang còn khỏe.
Đến khi có hai đứa nhỏ ghé nhà, tôi ngạc nhiên khi chúng giới thiệu là cháu nội của bà. Hỏi ra mới biết bà có chồng, có con hẳn hoi. Tận hai người con trai, một cô con gái nhưng bà không sống với ai. Hỏi ra nữa mới hay, ông vẫn còn và cũng sống một mình cách đó không xa. Ra là ông bà giận nhau, giận đâu từ xửa từ xưa đến giờ. Rồi hai người quyết định ở riêng và tuyệt nhiên không ai sống cùng con cái.
Chúng tôi tò mò, muốn biết lý do chi khiến ông bà giận lẫy nhau sâu sắc đến vậy. Bà chỉ cười trừ, nụ cười biết chắc là nể mặt, nể mặt chị lặn lội đường xa, nể mặt chị đi viết bài này nọ chớ người khác hỏi kiểu đó chắc chắn không nhận được nụ cười xã giao này đâu. Hình dung ông gây lầm lỗi lớn lắm nên đến cuối đời bà vẫn không tha thứ. Nết tự ái đàn bà nằm trong người già ấy vẫn còn sâu đậm, thà lặng lẽ một mình chứ nhất định không chung nhà để lụi cụi dìu nhau về đất.
Anh con trai thở dài, ông bà sống vậy bọn tui khổ tâm lắm nhưng không thể làm gì khác. Anh em trong nhà là dân lao động, hai người kia lập gia đình ở xa, không ai dư dả gì. Hồi đó mấy anh em gom tiền cho cha mẹ “ra riêng” là gắng lắm rồi. Có gì ngon thì vợ anh nấu rồi sai con đem đi hai hướng, chứ đâu thể bữa nào cũng nấu nướng rồi đùm nắm qua nhà này nhà kia.
Hễ có cuộc vui muốn tụ tập đông đủ cháu con cũng đành chịu, có ông thì không có bà, bầy con chỉ được chọn một trong hai. Đám cháu nội, cháu ngoại thương ai nhiều hơn cũng thành ra kiểu chia bè kéo cánh. Trót ngồi với ông mà nhắc đến bà hay ngồi bên bà buột miệng kể về ông thể nào cũng bị xua đuổi, tụi bây về để tao nghỉ.
Bà nói tỉnh queo, bữa ăn mấy hột cơm lắm, đau thì đắp lá xoa dầu, hỗ trợ chi tui cho phí. Cũng bằng giọng điệu đó, bà chỉ tay bâng quơ, nếu được chị thử qua nhà bên kia xem, ông chướng tính nên con cháu ít gần, bản thân thì nhác nấu nướng, chắc uống nước chè rồi ăn khoai sắn chứ không cơm nước đàng hoàng mô. Hình dung, những ngày đã qua cùng vết thương nào đó trong lòng dẫu đã thành ký ức nhưng bà không hề quên lãng.
Đời này nhiều người ngao ngán khi nghĩ tới bữa cơm phải trệu trạo ngồi nhai một mình. Bạn tôi hay bảo, bữa nào ăn cơm hàng quán, ngồi một mình chỉ đưa muỗng đũa khều qua vọc lại, chán chẳng buồn ăn. Chỉ bữa nào ngồi chung mâm rôm rả với bạn bè hay cha mẹ thì cứ muốn ăn hoài ăn mãi. Nhiều khi mình thèm không khí, thèm nghe tiếng người trò chuyện, thèm một lời đáp lại khi vừa cất tiếng lên. Ví như tối phủi chân lên giường, có người rủ rỉ rù rì nói vài ba chuyện trong ngày, ngó vậy chứ vui. Nên chi sống một mình đối với nhiều người là nỗi đáng sợ, ai cũng gắng gượng để tìm một người già nua cùng mình đến mai sau.
Rong ruổi nhiều chuyến đi, chúng tôi đã gặp những người già buộc phải neo đơn vì hoàn cảnh. Chưa bao giờ thấy tuổi già nào chua chát và ngậm ngùi hệt nhau, nhưng nỗi cô đơn mà bà già trong căn nhà heo hút đó đã chọn sao thấy ráo hoảnh, tỉnh bơ và chẳng có gì to tát. Nỗi một mình cả ông và bà chủ động chọn bất chấp điều tiếng, bất chấp nỗi lòng của cháu con hình như lại làm họ thoải mái dù sâu thẳm đâu đó, họ vẫn nghĩ đến người kia.
Một mình tại số phận hay lựa chọn, chỉ bản thân người trong cuộc mới thấu hiểu. Chỉ là những niềm nỗi ấy, hóa ra không bao giờ giống nhau. Có điều, khi chấp nhận một mình, nghĩa là họ đã dũng cảm lắm...
