1. Chiều vừa ngả bóng. Nắng như màu phấn hoa rắc dọc lối mòn. Đầy đá và lá khô xao xác. Giữa bao la lặng lẽ, Tân cảm giác thung Ngơng lúc nào cũng yên bình giữa bốn bề núi dựng và sương mù. Ở đây, những chân ruộng bậc thang chuyển sắc theo mùa. Những cung đường uốn lượn trong sương. Con sông Tà Kơn như tấm lụa mỏng vắt ngang lưng chừng núi, màu nước xanh ngọc, in bóng cây và mây trời. Từ đỉnh dốc, ngước về phía Tây, thấy cơ man là rừng xanh, vọng âm lời đá vừa hoang sơ vừa hùng tráng.
Mùa này bông sơn trang đỏ rực hai bên bờ suối Tà Man.
Tân xốc lại túi khi vừa bước đặt chân đến cổng đá. Mới đó mà đã bốn năm kể từ ngày anh được điều động và bổ nhiệm làm trưởng công an một xã giáp biên giới này. Những ngày đầu, Tân vô cùng bỡ ngỡ trước tập tục và nét sinh hoạt của người thung Ngơng. Hình như có điều gì đó ràng buộc cuộc sống và nếp nghĩ của họ thì phải. Bắt họ phải gắn bó với thung, khó rời đi đâu được. Trải qua bao thế hệ đều vậy. Chỉ có lớp trẻ thức thời một ngày nọ rủ nhau vứt chiếc lục lạc treo ở cổ trâu xuống vực rồi rời xa cổng đá. Nhưng họ đã quay về, đứng khóc bên bờ suối Tà Man, bởi nhớ thương và luyến tiếc.
Những ngày đầu về công tác ở thung Ngơng, Tân may mắn gặp được già làng. Chính ông là cầu nối giữa Tân với dân làng. Gắn bó và yêu thương, anh trở thành người của thung Ngơng lúc nào chẳng rõ. Những quan niệm, tập tục, và cả những thói quen của người dân anh đều rành rẽ. Tân lại là người sống chừng mực, trọng lễ nghĩa và chân thành nên đi đến đâu cũng được đón chào và được hợp tác, giúp đỡ tận tình.
3. Thung Ngơng bắt đầu vào mùa đông khi những khu rừng vừa thay lá. Trên đỉnh núi quanh thung sương trắng cũng đã phủ đầy. Và gió lạnh sắc như dao mài vào đá, bén ngót. Cứ chiều, mưa lại kéo về, mang theo cái lạnh hun hút. Những ngôi nhà lúp xúp bên sườn núi bị vây lấp, run lẩy bẩy trong không gian sũng ướt. Tân từ cơ quan về, tiện đường sẽ ghé nhà già làng Đinh Vang bàn việc tổ chức trao quà từ thiện cho các em nhỏ. Anh đã lên danh sách cả rồi. Thung Ngơng có hai mươi mốt em, cộng với mấy làng lân cận thì tầm năm chục em. Đợt này đơn vị kết nối với các doanh nghiệp và các nhà hảo tâm dưới phố. Riêng Tân cũng nhờ bạn bè cùng lớp thời phổ thông giúp đỡ ít nhiều. Bữa gọi điện về nhà, mẹ anh cứ xuýt xoa trước sự thiệt thòi của trẻ em vùng cao. Mẹ bảo, có dịp sẽ lên thăm.
- Em chào cán bộ ạ!
- Dạ, chào cô!
Đinh Y Hiêng đi rừng về, cõng trên lưng chiếc gùi đầy củi. Những cành củi ướt và nặng như muốn đè tấm lưng cô còng xuống thấp. Tân gật đầu, né người qua một bên.
- Cô đi cẩn thận, đường trơn ướt quá?
Đinh Y Hiêng ngẩng lên nhìn Tân rồi cúi mặt xuống, bước vội vàng khiến anh cảm giác người đàn bà trẻ ấy muốn lẩn tránh hay che giấu mình điều gì. Mà đúng như thế. Tân nhớ ra rồi, trong chồng hồ sơ nằm trên bàn làm việc, anh từng xem lướt qua, tên cô nằm ở phần quan hệ với đối tượng đang lẩn trốn. Tân đã lên kế hoạch cuối tuần sẽ đến nhà của người ghi trong hồ sơ tìm hiểu. Không ngờ lại gặp vợ anh ta ở đây, một cách tình cờ.
4. Tân trở lại thung Ngơng khi mùa hoa cải đã tàn. Đón anh nơi dốc đá là già làng Đinh Vang và một vài người nữa. Gặp nhau ai nấy đều vui mừng, hỏi thăm nhau, nói cười không dứt. Chỉ mấy tháng Tân đi học nâng cao nghiệp vụ mà cả anh và mọi người ở đây đều cảm giác xa hàng chục năm. Mải chuyện, chiều đã xuống, miên man từng lọn gió thổi nhẹ qua đồi. Nắng phai vàng phớt lên những đồng hoa cải nở muộn sát bên chân núi.
Ở vùng cao, cứ xế chiều thường đẫm lạnh. Sương bắt đầu lan ra từ chân núi. Sương la đà vấn vít ngọn cây. Bầy chim cũng lần lượt về núi tìm chốn ngủ, rộn rã những âm thanh. Ngồi bên bếp lửa vừa nhen, Tân nghe kể về thung Ngơng, về ngọn nguồn Ly Lang, nơi khởi nguyên của dòng sông Trà huyền thoại, về tổ tiên của tộc người Ca Dong sinh sống rải rác bên chân núi Cà Mđăm. Giọng già làng trầm lắng, đầy tự hào nhưng cũng chất chứa nỗi niềm. Trong hành trình miên mải để sinh tồn, người dân đã trải qua nhiều biến cố, những hệ lụy đớn đau vì hủ tục, những định kiến bất thành văn trói buộc tư tưởng của họ. Gìa làng Đinh Vang đã tiên phong phá bỏ mọi rào cản, những tập quán lạc hậu vẫn duy trì từ xa xưa. Đặc biệt, từ ngày có cán bộ từ dưới xuôi lên công tác thì diện mạo đời sống nơi đây đã được thay đổi theo hướng tích cực. Tân biết ơn ông nhiều lắm. Có điều gì khúc mắc, có những chuyện liên quan đến thung Ngơng không thể giải quyết anh đều nhờ đến ông.
Tân nhớ có lần già làng tâm sự. Thực ra ông không phải là người thung Ngơng. Ngày ấy, sau khi xuất ngũ, ông cưới vợ rồi ra riêng. Ông dựng ngôi nhà nhỏ bên bờ sông, trên vạt đất rẫy bỏ hoang lâu ngày của gia đình. Cuộc sống cứ thế trôi qua trong hạnh phúc bình dị, trong vất vả lo toan. Đất rừng mênh mông. Suối sông nhiều cá. Những vạt rẫy khô cằn dần thay vào đấy là khoai sắn, là đậu bắp. Nước suối trong mát từ nguồn sâu cũng biết theo ống nứa về nhà, tưới xanh rau màu. Nhưng rồi, chỉ một trận lũ quét đã cuốn phăng đi những ngày tháng êm đềm, đầm ấm của gia đình. Sau một đêm, ông đã mất tất cả, vợ con, nhà cửa. Không thể vực dậy cuộc sống từ nơi đã gieo vào lòng mình nỗi đau quá lớn, ông đành rời đi, tìm đến thung Ngơng, tá túc nhà đồng đội cũ.
Củi đã cháy gần hết, bếp đượm màu than hồng. Gian nhà trở nên ấm áp dù ngoài trời gió khuya hun hút thổi. Già làng Đinh Vang rót thêm rượu, chậm rãi:
- Uống thêm tí rồi đi ngủ nhé!
Tân ngạc nhiên, đỡ lấy ly rượu. Chuyện gì đang xảy ra thế này? Gìa làng Đinh Vang đã thích uống rượu mà uống nhiều nữa. Tân chưa kịp cạn ly, ông đã cất lên tiếng cười hào sảng:
- Có gì mà trố nhìn vậy cán bộ? Thêm chút men cho đêm bớt dài thôi mà!
Tân khẽ lắc đầu, cười bẽn lẽn. Gió đêm từ rừng mang theo hơi lạnh phả từng cơn vào nhà khi anh mở cửa sổ. Tân nhìn quanh gian nhà trống trải. Ngọn đèn trong góc leo lét cháy soi rõ chiếc bóng đầy kham khổ của già làng Đinh Vang chập chờn trên vách.
Cuộc rượu tàn lúc tiếng gà rừng eo óc gáy phía xa. Lúc này già làng Đinh Vang đã gục xuống sàn, ngáy khò nhưng Tân vẫn còn ngồi nhìn ra trời giăng đầy sương.
Tân lấy tấm chăn đắp lên người già làng Đinh Vang. Nhìn ông ngủ, nhịp thở đều đều, Tân bùi ngùi thương cảm. Không ngờ người đàn ông bé nhỏ này lại chịu nhiều tai ương, đau khổ đến thế. Gửi trọn thanh xuân trong quân ngũ, lội đèo băng suối, tránh được đạn bom lại gặp thiên tai giáng xuống khi trở lại đời thường, để rồi phải sống một mình trong cô đơn, hiu quạnh. Tân từng nghe kể rằng cũng hơn mười năm có lẻ, chưa bao giờ già làng có giấc ngủ ngon lành. Bao giờ cũng thế, nhắm mắt lại là những cơn mơ dẫn dắt ông đi qua những cảnh hãi hùng của quá khứ. Sự hoang tàn, nham nhở của bờ sông. Những khóm cây bị cháy rụi. Màu nước loang đầy sắc đỏ. Vạt rừng bị cày xới... Ông thường bị đánh thức vào giữa đêm, ngồi trầm tư châm điếu. Rừng núi chìm trong yên tĩnh, đầy bí ẩn. Bao lần ông thổn thức. Mảnh trăng nghiêng chếch cửa rừng. Tiếng thú hoang vọng đỉnh núi. Những cơn gió lùng sục, cắt từng mảng đêm đen trong âm u và ghê rợn.
5. Tân đứng trên đỉnh dốc phóng tầm mắt khắp dãy Cà Mđăm, lướt dọc con suối Tà Man. Bóng chiều đổ dài trên cánh rừng sơn trang, phản chiếu ánh vàng. Hình như gần tháng nay, cái tên Tà Man và những bông hoa sơn trang trở nên gần gũi khi nhiều người cập nhật trên facebook. Đã có hàng trăm người vượt đường xa đến thung Ngơng để chứng kiến những cây sơn trang trổ hoa. Tân cảm giác lòng mình vui lây, trước sự quan tâm của mọi người với vùng đất xa xôi này. Những năm trước hoa sơn trang cũng trổ nhưng chỉ lác đác chứ không rộ cùng lúc như bây giờ. Tân bước xuống, hít thật sâu, lồng ngực căng tràn bầu không khí trong lành, mát dịu. Mỗi làn gió nhẹ thổi qua, anh cảm giác mọi ngóc ngách tâm hồn được xoa dịu. Những bộn bề lo âu của cuộc sống thường nhật cũng dần tan biến. Trong khoảnh khắc ngắm nhìn sắc hoa, dầm chân trong dòng suối mát Tân chợt nhận ra rằng, hạnh phúc đơn giản lắm. Đôi khi chỉ cần làm một việc có ích, giúp đỡ một người nào đó, hay hòa mình vào thiên nhiên, lắng nghe, tận hưởng âm thanh của tiếng chim hót, tiếng gió thì thầm…
Suối Tà Man trước mắt Tân hiện lên như một bức tranh tuyệt vời mà thiên nhiên mang lại cho con người. Đứng nhìn từ xa, một dải hoa màu cam rực rỡ chảy từ đầu nguồn con suối xuống trông như tấm thảm hoa khổng lồ, đẹp mắt. Có những căn chòi tự phát mới mọc lên. Một số dịch vụ du lịch cũng bắt đầu rục rịch hình thành. Tân nghĩ rằng, với một nơi lý tưởng như suối Tà Man nếu đầu tư, quy hoạch đến nơi đến chốn sẽ mang lại đời sống ấm no cho dân làng.
Tân lội qua suối. Nước trong vắt, soi rõ từng viên cuội. Chạy dọc bờ suối là những cánh rừng nguyên sinh được giữ gìn, bảo vệ. Mới hôm kia, làng làm lễ tạ ơn thần Rừng. Ngay từ mờ sáng, Tân theo mọi người trong làng men theo con lạch nhỏ vào tận rừng sâu, vượt qua ngọn nguồn suối Tà Man. Trong nghi thức cúng tạ ơn, theo như già làng Đinh Vang thì ngoài rượu và một số thức ăn đã được chế biến theo tín ngưỡng tâm linh còn có cơm lam, thịt gà và xôi. Tân đã chăm chú theo dõi, nghe được lời khấn của già làng, thấy được ước mong của dân làng về đời sống bình yên, no ấm. Thần Rừng chứng kiến và che chở cho họ.
Một cánh chim kơ tia bay ngược núi. Tân nhìn theo, bâng khuâng nhớ lại những câu chuyện về tập quán canh tác, những lời đồn về thần Đá án ngữ cửa ra vào thung Ngơng khiến anh bao phen đau đầu. Những kiến thức được học, sự hiểu biết của một người không thể làm lay chuyển được nỗi sợ ăn sâu vào tiềm thức của người dân. Nhưng Tân không bỏ cuộc. Những lần xuống địa bàn, gần dân, ăn ở, làm việc cùng nhau, Tân đã giúp họ hiểu ra được vấn đề khi con trâu trong chuồng khỏe lên, đám ruộng đầy đủ nước xanh tốt hơn, chim chóc bay về làng đậu trên vòm cây ngày một đông hơn.
Mặt trời vừa khuất núi cũng là lúc Tân đặt chân đến trước cổng nhà Đinh Y Hiêng. Con chó thấy người lạ, sủa lên mấy tiếng. Đinh Y Hiêng ló mặt ra từ cửa sổ. Thấy Tân, cô bước nhanh xuống cầu thang:
- Em mời cán bộ lên nhà ạ!
Tân chần chừ, nhìn quanh. Đinh Y Hiêng hiểu ý, nhanh nhảu:
- Chồng em đi làm, cũng sắp về rồi ạ!
Khi bước lên bậc cầu thang cuối cùng, Tân trông thấy đứa trẻ tầm năm, sáu tuổi bọc trong tấm chăn hoa cũ, ngủ ngon lành. Đinh Y Hiêng có vẻ ngại ngùng trước gia cảnh nghèo khó của mình thì phải. Cô lúng túng, mời Tân ngồi trên sàn gỗ lỗ chỗ mọt gặm. Tân cười thân thiện, ngồi xổm bên cạnh đứa trẻ, đưa tay vuốt đôi má bầu bĩnh đáng yêu của nó.
Tân cũng có một đứa con trai, đang tuổi đi mẫu giáo. Từ ngày vợ anh sinh con, anh về thăm nhà tính ra chưa đầy hai bàn tay. Khoảng cách từ nhà đến nơi anh công tác chỉ hơn trăm cây số nhưng do đặc thù công việc, lại phụ trách địa bàn tiềm ẩn nhiều tệ nạn. Vợ anh thương và hiểu chồng nên luôn động viên, an ủi. Thương vợ con Tân chỉ biết cố gắng hoàn thành nhiệm vụ, làm chỗ dựa tinh thần cho người dân nơi vùng sâu này. Tân nhớ lại những lần trở mùa, khi con chưa đầy tuổi, hết ho lại sốt, có tháng ở bệnh viện nhiều hơn ở nhà. Chuyện này vợ anh giấu, chỉ khi về thăm nhà cha mẹ anh nói lại. Ngày con bi bô tập nói rồi tập đi, vợ gọi cho anh, nghe con gọi ba mà trong anh vỡ òa bao cảm xúc. Tân biết vợ anh vất vả nhiều, dù có cha mẹ đỡ đần nhưng làm sao chịu cảnh xa chồng nhiều thế được.
Tân vụng về lau đi giọt nước mắt bất chợt rơi xuống. Đinh Y Hiêng ngạc nhiên, nhìn sững. Tân lấp liếm:
- Sang năm cháu vô lớp một rồi chị nhỉ?
Đinh Y Hiêng gật đầu rồi vén váy ngồi xếp bằng đối diện Tân. Ở giữa hai người là ly nước vối Y Hiêng vừa rót ra. Thấy Đinh Y Hiêng không thoải mái, cứ thấp thỏm và mắt nhìn ra ngoài, Tân nhẹ nhàng gợi chuyện:
- Công việc của anh Hơn ổn chứ chị?
- Dạ, tốt ạ. Anh ấy thay đổi, sống tích cực hơn. Em cảm ơn cán bộ nhiều lắm!
Tân cảm thấy vui trước thông tin này. Thì ra Đinh Hơn không “ghê gớm” như lời đồn thổi, chẳng qua anh bị lôi kéo, theo lời dụ dỗ mà gây ra những chuyện không hay, không tốt. Sau mấy lần Đinh Y Hiêng ôm con nhỏ cùng chiến sĩ công an vào rừng sâu vận động, Đinh Hơn mới chịu trình diện. Nhìn anh ta ôm riết lấy con mà khóc, Tân biết đây là người tạm thời đi sai đường chệch hướng mà thôi.
6. Những tia nắng ban mai xuyên qua tán lá, rót ánh sáng vàng tươi lên lối cỏ dọc hai bên con đường dẫn vào núi Cà Mđăm. Con đường này Tân đi lại bao lần, có thể biết bao nhiêu bậc đá, và cũng có thể biết được bậc nào có tảng đá bị nứt, bị mòn trơn. Tân chợt mỉm cười khi nhớ ra, chỗ anh đứng chính là nơi anh từng đến cách nay tầm hơn mười năm. Lúc đấy, Tân vừa học xong cấp hai, được nghỉ hè theo mẹ lên thăm bố công tác ở vùng này. Mười lăm tuổi, anh ngưỡng mộ và có niềm tin vào lực lượng công an, mà bố là một tấm gương sáng. Bố hay nói cho con trai nghe về nhiệm vụ trấn áp tội phạm để bảo vệ sự bình yên cho đất nước, về lý tưởng tốt đẹp được xây dựng trên nền tảng của khát vọng dâng hiến. Có lần, khi về phép, lúc này Tân đang học cấp ba, bố tâm sự với anh về tình hình bảo vệ Tổ quốc và an ninh quốc phòng thời nay có nhiều thuận lợi, song cũng còn nhiều khó khăn, thách thức. Cả ở trong nước và quan hệ quốc tế. Tân ngồi nghe như nuốt từng lời và hiểu được nhiều điều bổ ích nhất là việc đấu tranh ngăn chặn và xử lý có hiệu quả các loại đối tượng hình sự, nhất là tội phạm nguy hiểm, có tổ chức. Để rồi không biết tự khi nào ước mơ trở thành chiến sĩ công an cứ lớn dần trong anh. Tốt nghiệp phổ thông trung học, Tân nộp đơn vào trường cảnh sát nhân dân. Lúc này, bố cũng vừa nhận quyết định nghỉ hưu sau một thời gian dài nằm viện vì bị thương trong lúc truy đuổi bọn tội phạm có vũ khí.
7. Thung Ngơng, những con người sinh ra là để quây quần bên nhà sàn, dốc đá. Con sông Tà Kơn cho nước bốn mùa, trai gái yêu nhau tìm đến đầu nguồn thề thốt gắn bó cùng nhau. Trăng tròn rồi khuyết, rừng thay lá rồi đâm chồi non. Trong nghĩa địa lạnh lẽo hoang vu bên triền núi, đám tượng gỗ nhà mồ cũng tựa vào nhau, kể cho nghe chuyện nắng mưa, chuyện sinh diệt. Đặc biệt, dòng suối Tà Man trổ đầy bông sơn trang như một lời mời hấp dẫn để bao du khách tìm đến. Nơi đây sẽ thành khu du lịch sinh thái, đời sống của của người dân thung Ngơng theo đấy sẽ thay đổi.
Tân đi khắp làng, tạm biệt từng người. Già làng Đinh Vang và vợ chồng Đinh Y Hiêng chờ anh nơi dốc đá. Họ bịn rịn chia tay nhau. Rời khỏi vòng ôm thật chặt của già làng, Tân thấy lòng mình xốn xang khi nhận ra rằng có những thứ tình cảm, phải có nhiều gắn bó, người ta mới nhận ra nó vô cùng sâu sắc và đáng quý.
