Trong chuyến tàu ra Trường Sa, tôi để ý thấy giữa khoang hậu cần ngồn ngộn hàng hóa, lương thực, thực phẩm, có chiếc lồng khá rộng được đan kết và trau chuốt tỉ mỉ từng sợi mây, mối lạt buộc, ánh lên màu tre đằng ngà óng ả, trong đó có hai chú chó nhỏ đang dúi đầu vào nhau thiu thiu ngủ. Chốc chốc, một trong hai chú uể oải thức giấc hé đôi mắt như hai hòn bi ve trong veo nhìn quang cảnh xung quanh sàn tàu một cách lạ lẫm rồi lại thiêm thiếp ra chiều mệt mỏi lắm. Bộ lông của chúng vàng ruộm như màu rơm mới, duy chỉ có cái mõm mũm mĩm của một trong hai con tuyền một màu đen nhánh như vừa nhúng qua trong nghiên mực. Thấy tôi chăm chắm ngắm nhìn, anh sĩ quan trực hậu cần chia sẻ: “Quà từ đất lúa Thái Bình quê tôi đó. Đồng hương Thái Bình ra quân đợt trước gửi tặng đồng đội cũ. Hai “anh chị” này được lựa chọn kỹ lắm mới được “biên chế” ra đảo đấy. Thằng anh mập hơn tên là Nhà, chị bé thon thả hơn tên là Gạo. Ra đến đây rồi, chỉ mong thằng Nhà, cái Gạo có đủ sức khỏe để có thể gắn bó lâu dài với Trường Sa gian khó…”.
Những ngày tác nghiệp trên quần đảo Trường Sa, từ Đá Lớn C, Sơn Ca, Nam Yết, Sinh Tồn, Tốc Tan B đến Phan Vinh, Đá Tây A, Đá Tây B, Trường Sa Lớn… đến đâu tôi cũng thấy hiện diện “những người bạn đáng yêu” như cách gọi của các chiến sĩ Hải quân với những chú chó có mặt trên đảo. Giữa bốn bề là biển cả, đến ngọn gió cũng chát mặn hơi muối, đến cây phong ba cứng cỏi nhường ấy cũng phải chật vật vươn lên, nảy lộc, sinh tồn, thì dĩ nhiên những chú chó được nuôi trên đảo luôn chiếm được phần yêu thương rất mực của những người lính đảo. Trong sâu thẳm tâm hồn người lính, bất cứ điều gì gắn bó và gợi thức từ đất liền cũng trở thành sự liên tưởng, kết nối để Trường Sa vợi bớt xa xôi.
Điểm C đảo Đá Lớn gây ấn tượng đối với chúng tôi như một chốt tiền tiêu vững chãi giữa sóng nước vời vợi. Khi Thượng úy Nguyễn Huỳnh Bảo Vân, Chỉ huy trưởng Điểm C đảo Đá Lớn cùng các cán bộ, chiến sĩ ra tận cầu tàu đón chúng tôi, tay bắt, mặt mừng, đã thấy những chú chó đáng yêu xuất hiện, quấn quýt, gần gũi, vẫy đuôi hít hà bên chân những người khách đến từ đất liền. Đó là những chú chó đầu tiên tôi gặp ở Trường Sa. Đảo nhỏ, diện tích dành cho chiến đấu và công tác của bộ đội chiếm phần lớn, phần còn lại là để tăng gia nên chó cũng tự giác tìm cho mình chỗ ở, khi thì dưới gầm những vườn rau xanh tốt hay góc bếp ấm cúng. Những ngày đẹp trời, chúng ra sát cầu tàu, hay “chốt” ở rìa mép bê tông xung quanh nhà kiên cố, ngóng ra biển như chờ đợi khách. Có dịp thoáng thấy bóng những con tàu đi qua đảo, chúng lại ra vào tíu tít, lên lên xuống xuống tận mép nước có vẻ sốt ruột lắm. Đồng chí chỉ huy trưởng Điểm C đảo Đá Lớn bộc bạch, nơi điểm chốt tiền tiêu giữa Biển Đông này, 100% cán bộ, chiến sĩ luôn an tâm công tác, xác định rõ nhiệm vụ, được tập huấn, huấn luyện kỹ trước khi ra đảo, đủ sức đối phó thắng lợi với các tình huống có thể xảy ra, quyết tâm chiến đấu cao, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo được phân công, đảm nhiệm. Trung bình mỗi năm, đảo tự sản xuất được trên 800 kg rau xanh, những tháng biển êm, hải sản đánh bắt được rất phong phú, ngoài ra còn có thịt lợn tự túc bổ sung vào khẩu phần ăn nên cũng tương đối tươm tất, bộ đội có thêm sức khỏe để chiến đấu, công tác. Trên đảo, vật nuôi thân thiết nhất vẫn là những chú chó được đưa từ đất liền ra đã lâu, chúng góp phần làm cho nhịp sống trên đảo thêm sôi động và cùng bộ đội tham gia giữ đảo bằng sự thính nhạy, quyết liệt, trung thành mà không vật nuôi nào có được.
Ban đầu chỉ là những chú chó con do những người lính trẻ mang từ đất liền ra nuôi thử. Cũng có sự e ngại rằng môi trường ở đảo quá khắc nghiệt, nắng kiệt khô, biển động, sóng gào, hơi nước mặn đặc quánh quanh năm, những con vật quen được “nuông chiều” như chó khó mà trụ được. Vậy nhưng qua thời gian nuôi cho thấy chó thích nghi rất nhanh với cuộc sống nơi đảo xa, dần dà sinh sôi ra khá nhiều và có mặt hầu hết ở các đảo chìm, đảo nổi trên quần đảo Trường Sa.
Khi chúng tôi xuống xuồng để hành quân vào đảo Sơn Ca, đã thấy nhiều chú chó bơi ra khá xa cầu tàu rồi quay ngược vào bờ như là những “hoa tiêu” hướng dẫn luồng lạch cho xuồng cập đảo. Sơn Ca là một trong những đảo đẹp và xanh mát nhất trong quần đảo Trường Sa. Đặc sản của đảo là những thảm cây muống biển phủ xanh bát ngát trên những triền cát, cây phong ba, được mệnh danh là “chúa tể của các loài cây”, cây bàng vuông - biểu tượng của Trường Sa được trồng ken dày xung quanh đảo. Các loại rau dền tía, mồng tơi đến bầu bí, cải mầm... đều có thể ươm trồng và phát triển tốt trên đảo Sơn Ca, một trong những “thiên đường” màu xanh giữa nắng gió Biển Đông. Dẫn những đồng hương Quảng Trị đi dưới tán cây xanh mát quanh đảo, Trung úy Hoàng Minh Tú cho biết, công tác củng cố, cải tạo và mở rộng, xây mới các hệ thống vườn giàn, chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm, đa dạng hóa các loại cây trồng, vật nuôi luôn được đơn vị chú trọng. Đặc biệt toàn đảo đã có hơn 1.600 cây xanh các loại. Trồng cây là một tiêu chí thi đua của toàn đảo nên Sơn Ca mới có được cảnh quan xanh, sạch, đẹp như hôm nay. Bây giờ lên đảo Sơn Ca, du khách có thể thả bộ trên những con đường lát bê tông trộn lẫn bóng cây và bóng nắng, thấy những đàn gà mẹ thảnh thơi dẫn con kiếm mồi; đàn lợn ủn ỉn trong chuồng được quây bằng những tấm gi sắt và những chú chó quẩn quanh nơi thềm nhà trong không gian thanh bình như một làng quê thuần Việt giữa đại dương.
Ở Trường Sa, có những đảo hiếm nước ngọt. Sinh hoạt của quân và dân trên đảo chủ yếu dùng nước ngọt từ các bể chứa. Có đảo nằm trên nền san hô ngập nước, cách chân đảo từ 300 đến 400 m, khi thủy triều thấp nhất, nền san hô nhô cao trên mặt nước từ 0,2 đến 0,4 m. Nước ngọt được dùng hết sức tiết kiệm. Tuy vậy, bộ đội vẫn dành số nước ngọt tiết kiệm để duy trì chăn nuôi, trong đó những chú chó luôn được ưu tiên trước hết. Ở đảo Tốc Tan B, chúng tôi từng chứng kiến một hình ảnh thật đẹp. Dưới chân người lính Hải quân chỉnh tề quân phục, nắm chắc tay súng canh gác cột mốc chủ quyền trên đảo là những chú chó nhỏ quấn quýt. Chúng vui đùa với nhau nhưng rất trật tự, tịnh không gây một tiếng động lớn. Khi thấy có khách lên đảo, chúng lại hướng mặt ra phía trước rất chăm chú rồi thoáng chốc tất cả cùng chạy vào chỗ nghỉ, chỉ còn lại một chú đứng sát chân anh bộ đội với tư thế nghiêm nghị.
Những người lính trẻ trên đảo kể, chó nuôi trên đảo chủ yếu là giống chó thóc, nhỏ bé nhưng khôn ngoan, lanh lợi. Nhiều chú chó do được lính ta dày công huấn luyện nên cũng có thể nhảy xuống biển bơi oàm oạp như những con rái cá, biết cùng anh em chiến sĩ đi lùa cá, bắt cá ở vùng biển cạn gần nhà kiên cố. Khi có khách lạ lên thăm đảo, nhiều chú chó cũng có thói quen hóng hớt bám theo làm thân, chú mục vào những câu chuyện của khách, chủ, thè cái lưỡi thật dài liếm láp quanh gấu quần khách nhưng thoáng thấy ánh mắt của chủ nhà không đồng tình khi sợ làm phiền khách, chúng liền con cón cúp đuôi về chỗ ở, hướng ánh mắt khẩn nài, mong mỏi ra chốn đông người. Ngay cả sủa, chó cũng chỉ sủa khi tận tụy thi hành chức phận. Đến phiên tuần tra bảo vệ đảo với bộ đội, nếu được “trưng dụng” những chú chó nhà thường ngày hiền lành, uể oải, ươn nhác lại vụt năng động lạ thường. Chúng xông xáo nhưng nghiêm túc chấp hành chỉ lệnh của người chỉ huy, nếu phát hiện thấy dấu hiệu lạ, chúng sủa như xối lửa, sẵn sàng xông lên khống chế mục tiêu khi có lệnh. Rồi ra, khi trở về doanh trại, chúng lại quen với sự nhàn nhã, dúi đầu vào nhau tìm hơi ấm nơi ổ rơm thân thuộc. Để tránh trường hợp cận huyết, cùng huyết thống khi sống lâu trên đảo, những chú chó đực khỏe mạnh thường được bộ đội “luân chuyển” từ đảo này sang đảo khác sinh sống. Nhờ đó, chó ở các đảo trên quần đảo Trường Sa ngày càng sinh sôi nhưng vẫn săn chắc, mạnh khỏe, linh hoạt.
Bên cạnh những chú chó “nghiệp dư”, ở Trường Sa còn có sự hiện diện của những chú nghiệp vụ thiện chiến. Trước khi ra đảo, chúng đã từng lập nhiều chiến công trong trấn áp tội phạm ở vùng rừng núi phía Bắc. Buổi đầu làm quen với môi trường mới, chúng được huấn luyện để chịu đựng được những cơn gió biển mạnh, làm quen với sóng lớn để có thể vừa bơi vừa chiến đấu tốt. Sau đó là chạy nước rút trên nền san hô và cát ẩm, thực hiện tốt các phương án diễn tập chống người nhái, biệt kích, đánh chặn từ ngoài bờ kè và đánh bắt khi địch đã xâm nhập… tất cả đều hoàn thành xuất sắc.
Trước khi tạm biệt đảo Đá Lát, chúng tôi phát hiện ở tầng dưới cùng của khu nhà bộ đội có một đàn chó con vừa mở mắt, con nào con nấy mũm mĩm, hiền lành và hết sức đáng yêu. Mẹ của chúng có bộ lông màu mun, người gầy rộc, nằm nghiêng ra sàn nhà cho con bú, tư thế thật thoải mái và xổng xểnh. Nhìn mẹ con nhà cún thư nhàn sinh nở và được bảo bọc nơi ấm cúng giữa bốn bề đại dương, tôi biết rồi đây sẽ có thêm một thế hệ “những người bạn đáng yêu” nữa lớn lên, làm “giàu có” thêm đời sống tinh thần của bộ đội nơi đảo xa Trường Sa…
