Đoàn kịch nói Bình Trị Thiên - một thỾi vang bóng

Việc thành lập Đoàn được suy tính và cân nhắc rất kỹ lưỡng. Ban đầu nhận 40 cán bộ diễn viên khá xuất sắc ở các đoàn: kịch nói Quảng Bình, văn công Vĩnh Linh, văn công khu ủy Trị Thiên để làm nòng cốt và sau đó tuyển chọn thêm số học viên trẻ được đào tạo ở Trường Kịch nghệ Huế. Như vậy, Đoàn kịch nói Bình Trị Thiên chính thức được hình thành từ lúc hợp nhất tỉnh (năm 1976).

Hoạt động của Đoàn rất hiệu quả, ngay từ đầu đã có đạo diễn Xuân Đàm và nhà viết kịch Ngọc Tranh “cắm chốt” ở đơn vị nên đã theo dõi được khả năng nghiệp vụ của nghệ sĩ, diễn viên và cả thị hiếu của người xem để chọn ra những vở diễn phù hợp với khán giả trong và ngoài tỉnh. Từ đó, anh chị em trong Đoàn đã kề vai sát cánh bên nhau, kẻ trước người sau kế tục phát triển làm nên một thương hiệu kịch nói Bình Trị Thiên xuất sắc, vững mạnh.

Đoàn hoạt động ngày một đi lên rõ nét trên con đường nghệ thuật vinh quang nhưng cũng đầy gian nan, vất vả. Bởi buổi đầu bộ môn này mới xuất hiện ở Huế nên người xem chưa tiếp cận được như ca múa nhạc, cải lương hay sân khấu Cung đình. Mặt khác, những xáo trộn về ý thức khán giả những năm 80 của thế kỷ XX đòi hỏi sân khấu kịch nói phải thay đổi thường xuyên để luôn xứng đáng với vai trò là người bạn tinh thần đồng hành cùng họ. Vì vậy thời kỳ này Đoàn phải lựa chọn các vở diễn một cách kỹ lưỡng, mang phong cách riêng của vùng miền. Chính nhờ vậy kịch nói đã ngày càng kéo được nhiều khán giả về phía mình với một loạt tác phẩm của các nhà viết kịch tên tuổi trong nước và tại tỉnh nhà: Lưu Quang Vũ, Đào Hồng Cẩm, Bửu Tiến, Phan Tứ, Lê Bá Sinh, Xuân Đàm, Ngô Y Linh, Thái Quang Ngoạn, Ngọc Tranh, Nguyễn Quang Lập... và một số tác giả nước ngoài: Kornaytruc, Anatoli Stepanovich Ivanov, Anton Pavlovich Chekhov (Nga), Sile (Đức). Tiêu biểu hơn cả là hai vở kịch nói Làng bên và Bão tố ngoài khơi của tác giả Lê Bá Sinh đã góp phần cổ vũ phong trào đổi mới toàn diện đời sống kinh tế, xã hội Việt Nam thời kỳ đó. Các tác phẩm đã góp phần đưa vị thế Đoàn kịch nói Bình Trị Thiên lên đỉnh cao của làng kịch nói cả nước.

Tính đến tháng 7 năm 1989, lúc có quyết định tách lại ba tỉnh: Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế, Đoàn đã tồn tại được 13 năm, trải qua bốn đời trưởng đoàn để hoạt động và phát triển cùng với bốn đơn vị nghệ thuật khác của tỉnh: Ca kịch Huế, ca múa nhạc, nghệ thuật truyền thống và cải lương Sông Hương.

Trong suß╗æt thß╗¥i gian ─æ├│, ─Éo├án ─æ├ú d├án dß╗▒ng v├á c├┤ng diß╗àn ─æ╞░ß╗úc 14 vß╗ƒ kß╗ïch d├ái: Mß║╖t phß║│ng, Gia ─æ├¼nh m├í Bß║úy, Plat├┤n Kretr├¬t, Chiß╗üu s├┤ng H╞░╞íng, ├ém m╞░u v├á t├¼nh y├¬u, L├áng b├¬n, B├úo tß╗æ ngo├ái kh╞íi, Ngß╗ìc, Tr├¬n mß║únh ─æß║Ñt ng╞░ß╗¥i ─æß╗¥i, T├¼nh y├¬u v├á t├¬n c╞░ß╗¢p, Hß╗ôn Tr╞░╞íng Ba da h├áng thß╗ït, Tiß║┐ng h├ít, ─É├┤i d├▓ng sß╗»a mß║╣, Cha con ng╞░ß╗¥i h├ít rong v├á 10 kß╗ïch ngß║»n: Em b├⌐ giao li├¬n, Kh├║c nhß║íc mß╗ƒ ─æß║ºu, T├¼nh ca, Ngß╗ìn lß╗¡a, Mß║╖t trß╗¥i, ├öng gi├á v├á ng╞░ß╗¥i l├¡nh, Ai l├á thß╗º phß║ím, Mß╗Öt lß║ºn qu├í ch├⌐n, Biß╗çt thß╗▒ hoang t├án, Hoa Xi├¬m gai trß║»ng. 

Giai đoạn đó, địa bàn hoạt động của Đoàn khá rộng rãi, trên khắp mọi miền đất nước. Đoàn luôn được đánh giá là ngọn cờ đầu của sân khấu Bình Trị Thiên về chính trị, tổ chức và nghệ thuật; hằng năm đều hoàn thành xuất sắc những chỉ tiêu cấp trên giao. Các đơn vị nghệ thuật được phân bố rất cụ thể về biên chế, doanh thu, đêm diễn, địa bàn phục vụ và dàn dựng tiết mục. Cán bộ, diễn viên theo Đoàn lưu diễn khắp nơi trong suốt thời gian mùa khô, nắng ráo. Chỉ đến những lúc mưa gió và rét mướt thì ở nhà làm chương trình mới, chuẩn bị cho năm sau.

Mặc dù thời kỳ đầu chỉ hoạt động được sáu năm nhưng Đoàn đã có những sự kiện nổi bật đáng kể. Một sự kiện trọng đại là vào dịp kỷ niệm 7 năm ngày đất nước thống nhất, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Đảng Cộng sản Việt Nam, diễn ra từ ngày 27 đến ngày 31/3/1982 tại Thủ đô Hà Nội. Không khí ngày hội lớn đã đem lại cho cán bộ, nhân dân trong cả nước niềm phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự phát triển và đổi mới của quê hương sau những năm chiến tranh tàn phá, dẫn đến việc lùi bước trong mọi mặt. Đoàn kịch nói Bình Trị Thiên do đạo diễn Xuân Đàm làm trưởng đoàn đã tìm kiếm những kịch bản hay, mới, phù hợp, gần gũi với cuộc sống, có tính giáo dục cao và hướng đến tương lai của công cuộc đổi mới đất nước để dàn dựng. Nhà viết kịch Lê Bá Sinh, quê làng Bích La, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong lúc đó đang công tác ở Hội Văn học Nghệ thuật Bình Trị Thiên vừa cho ra đời tác phẩm Bão tố ngoài khơi, đề tài ngư nghiệp, nhấn mạnh những cải tiến mới trong đánh bắt thủy, hải sản thời bấy giờ. Đạo diễn Xuân Đàm đã vận dụng mọi kỹ năng, kỹ xảo vào cách bài trí sân khấu, lối diễn xuất hiện đại của tập thể nghệ sĩ, diễn viên, kết hợp với kỹ thuật âm thanh, ánh sáng kỳ công. Sau gần hai tháng, vở diễn đã hoàn thiện với phong cách độc đáo, thành công xuất sắc ngoài ý muốn. Sau khi được cấp trên thẩm định và phê duyệt, Tỉnh ủy và UBND tỉnh quyết định cho Đoàn đi phục vụ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V tại Hà Nội.

Trước đó, vào đêm 23/3/1982, Đoàn công diễn tại rạp Hồng Hà, Hà Nội, có mời gia đình đồng chí Lê Duẩn đến xem nhưng vào thời điểm này Tổng Bí thư bận chỉ đạo Đại hội Đảng nên chỉ có bà Lê Thị Sương (phu nhân Tổng Bí thư Lê Duẩn) đến xem động viên và cổ vũ. Sau buổi diễn, bà Sương lên sân khấu tặng hoa chúc mừng Đoàn, thăm hỏi anh chị em cán bộ diễn viên, đồng thời mời Đoàn ngày mai đến thăm gia đình. Chuyến thăm nhà Tổng Bí thư được thực hiện ngay hôm sau rất tình cảm, quyến luyến, sâu đậm bởi tình đồng hương xứ sở và sự yêu mến của gia đình dành cho Đoàn.

Vở Bão tố ngoài khơi của Đoàn kịch nói Bình Trị Thiên đã được biểu diễn khai mạc Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V, thật là vinh dự cho một đơn vị của khu vực miền Trung thời bấy giờ. Sau Đại hội, Đoàn đã được nhận Bằng khen đặc biệt của Bộ Văn hóa Thông tin trao tặng.

Năm 1985, Liên hoan sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc được tổ chức ở tỉnh Nghĩa Bình cũ, Đoàn kịch nói Bình Trị Thiên tham dự với vở diễn Tiếng hát của Đại tá Đào Hồng Cẩm, do đạo diễn Xuân Đàm dàn dựng. Đây là hoạt động định kỳ do Bộ Văn hóa Thông tin tổ chức ba năm một lần, nhằm phát hiện những tìm tòi sáng tạo mới trong lao động nghệ thuật, tôn vinh tài năng sân khấu kịch, qua đó thúc đẩy sự phát triển của sân khấu nước nhà. Liên hoan cũng là dịp để các đơn vị nghệ thuật giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, nâng cao trình độ chuyên môn và bồi dưỡng thế hệ diễn viên kế cận. Mặc dù chuyến đi năm ấy không được suôn sẻ do xe tải chở đồ đạc của Đoàn bị tai nạn dọc đường, khiến cảnh trí, dàn âm thanh, đèn chiếu sáng và các trang thiết bị khác bị hư hỏng nặng nhưng anh chị em vẫn nỗ lực khắc phục để biểu diễn bình thường. Kết quả, Đoàn đã đoạt Huy chương Vàng, đó là một vinh dự rất lớn đối với đơn vị vào thời điểm đất nước bắt đầu công cuộc đổi mới.

Tß╗½ n─âm 1988, ─Éo├án c├│ th├¬m ΓÇ£S├ón khß║Ñu thß╗▒c nghiß╗çmΓÇ¥ ─æß╗â tß║ío t├¡nh ti├¬n phong, c├ích t├ón. ─É├óy l├á ─æ╞ín vß╗ï ─æß║ºu ti├¬n trong n╞░ß╗¢c thß╗▒c hiß╗çn viß╗çc ─æß╗òi mß╗¢i kh├┤ng cß║ºn nhiß╗üu nghß╗ç s─⌐, diß╗àn vi├¬n tr├¬n s├ón khß║Ñu; trang tr├¡ gß╗ìn nhß║╣ v├á d├╣ tß╗æn k├⌐m vß║½n cß╗æ gß║»ng sß╗¡ dß╗Ñng micro kh├┤ng d├óy cho tß╗½ng ng╞░ß╗¥i. ─Éo├án ─æ├ú d├án dß╗▒ng v├á l╞░u diß╗àn ß╗ƒ rß║Ñt nhiß╗üu c╞í quan, ─æ╞ín vß╗ï trong tß╗ënh vß╗¢i hai vß╗ƒ diß╗àn M├╣a hß║í cay ─æß║»ng cß╗ºa nh├á v─ân Nguyß╗àn Quang Lß║¡p v├á Mß╗Öt m├¼nh vß╗¢i tß║Ñt cß║ú cß╗ºa v─ân h├áo Nga Anton Pavlovich Chekhov. Khi t├ích tß╗ënh (th├íng 7/1989), mß╗Öt sß╗æ diß╗àn vi├¬n cß╗ºa ─Éo├án vß╗ü Quß║úng Trß╗ï tiß║┐p tß╗Ñc l╞░u diß╗àn hai t├íc phß║⌐m ─æ├│ ß╗ƒ c├íc c╞í quan mß╗¢i ─æ╞░ß╗úc th├ánh lß║¡p kh├í hiß╗çu quß║ú, bß╗ƒi nß╗Öi dung phß║ún ├ính ─æ├║ng thß╗¥i cuß╗Öc l├║c bß║Ñy giß╗¥. 

C├ín bß╗Ö, diß╗àn vi├¬n cß╗ºa ─Éo├án th╞░ß╗¥ng xuy├¬n ─æ╞░ß╗úc giao l╞░u vß╗¢i c├íc ─æ╞ín vß╗ï bß║ín v├á ─æ╞░ß╗úc gß╗¡i ─æi ─æ├áo tß║ío nghiß╗çp vß╗Ñ cß║ú trong n╞░ß╗¢c lß║½n n╞░ß╗¢c ngo├ái. B├¬n cß║ính ─æ├│, ─Éo├án c┼⌐ng t├¡ch cß╗▒c phß╗æi hß╗úp vß╗¢i H├úng Phim truyß╗çn Viß╗çt Nam thß╗▒c hiß╗çn c├íc bß╗Ö phim ─æ╞░ß╗úc quay ß╗ƒ Huß║┐ nh╞░: Trß╗½ng phß║ít, C├┤ g├íi tr├¬n s├┤ngΓǪ Thß╗¥i kß╗│ ─æ├│ ch╞░a c├│ viß╗çc phong tß║╖ng danh hiß╗çu Nghß╗ç s─⌐ Nh├ón d├ón hay Nghß╗ç s─⌐ ╞»u t├║ ─æß╗â ghi nhß║¡n tinh thß║ºn cß╗æng hiß║┐n cß╗ºa giß╗¢i s├íng t├íc v├á biß╗âu diß╗àn cho nß╗ün nghß╗ç thuß║¡t n╞░ß╗¢c nh├á, nh╞░ng c├íc cß║Ñp, c├íc ng├ánh v├á ─æß╗ông nghiß╗çp ─æß╗üu ghi nhß║¡n d├án nghß╗ç s─⌐, diß╗àn vi├¬n cß╗ºa ─Éo├án rß║Ñt xß╗⌐ng ─æ├íng vß╗¢i c├íc danh hiß╗çu cao qu├╜ nhß║Ñt. M├úi ─æß║┐n n─âm 1984, Bß╗Ö V─ân h├│a mß╗¢i ch├¡nh thß╗⌐c bß║»t ─æß║ºu tß╗ò chß╗⌐c ─æß╗út phong tß║╖ng c├íc danh hiß╗çu cao qu├╜ n├áy lß║ºn ─æß║ºu ti├¬n. Vß╗ü sau, ─Éo├án ─æ├ú vinh dß╗▒ c├│ 3 Nghß╗ç s─⌐ Nh├ón d├ón l├á ─æß║ío diß╗àn Xu├ón ─É├ám, diß╗àn vi├¬n Kim Qu├╜, ─æß║ío diß╗àn Ngß╗ìc B├¼nh; 4 Nghß╗ç s─⌐ ╞»u t├║ l├á ─æß║ío diß╗àn Thß║┐ H├╣ng, ß║úo thuß║¡t gia Minh Tuß║Ñn, diß╗àn vi├¬n Quang H├á v├á diß╗àn vi├¬n Tiß╗âu Hoa. Rß║Ñt tiß║┐c, nß║┐u ─Éo├án c├▓n hoß║ít ─æß╗Öng, chß║»c chß║»n sß║╜ c├│ th├¬m nhiß╗üu danh hiß╗çu cao qu├╜ nß╗»a. 

N─âm th├íng lß║╖ng lß║╜ tr├┤i qua, vß║¡t ─æß╗òi sao dß╗¥i, c├íi t├¬n ─Éo├án kß╗ïch n├│i B├¼nh Trß╗ï Thi├¬n tuy kh├┤ng c├▓n nß╗»a (─Éo├án ─æ├ú giß║úi thß╗â sau khi t├ích tß╗ënh n─âm 1989) nh╞░ng nhß╗»ng kß╗╖ niß╗çm vß║½n sß╗æng m├úi trong l├▓ng ng╞░ß╗¥i. C├ín bß╗Ö, diß╗àn vi├¬n cß╗ºa ─Éo├án nay phß║ºn lß╗¢n ─æang sß╗æng tß║íi ─Éß╗ông Hß╗¢i, ─É├┤ng H├á v├á th├ánh phß╗æ Huß║┐; thß╗ënh thoß║úng vß║½n gß║╖p nhau ─æß╗â nhß║»c lß║íi kß╗╖ niß╗çm x╞░a, lu├┤n th─âm hß╗Åi v├á ─æß╗Öng vi├¬n nhau nh╞░ thuß╗ƒ n├áo. C├▓n ─æ├óu nhß╗»ng chuyß║┐n l╞░u diß╗àn vß╗ü tß║¡n th├┤n d├ú, tß╗½ ─æß╗ông bß║▒ng, miß╗ün biß╗ân ─æß║┐n n├║i cao, hay nhß╗»ng ─æ├¬m s├íng ─æ├¿n tß║íi c├íc rß║íp ß╗ƒ ─æß╗ïa ph╞░╞íng v├á trung ╞░╞íng. C├▓n ─æ├óu nhß╗»ng ─æ├¬m diß╗àn phß╗Ñc vß╗Ñ kh├ín giß║ú, ban ng├áy tranh thß╗º nghß╗ë ng╞íi, giß║╖t gi┼⌐ phß╗Ñc trang, hß╗ìp h├ánh hay tß║Ñt bß║¡t tu sß╗¡a cß║únh tr├¡, ph├┤ng m├án, ─æß║ío cß╗Ñ. C├▓n ─æ├óu nhß╗»ng l├║c rß║únh rß╗ùi ngß╗ôi c├╣ng nhau kß╗â chuyß╗çn gia ─æ├¼nh, chuyß╗çn l├ám ─ân hay nhß╗»ng c├óu chuyß╗çn tiß║┐u l├óm hß║┐t sß╗⌐c th├║ vß╗ï, vui vß║╗ ─æß╗â v╞íi ─æi nß╗ùi nhß╗¢ nh├á, nhß╗¢ cha mß║╣, con c├íi sau nhß╗»ng ng├áy d├ái l╞░u diß╗àn. 

N─âm 1999, nh├ón kß╗╖ niß╗çm 10 n─âm xa ─Éo├án, anh chß╗ï em tß╗ò chß╗⌐c gß║╖p mß║╖t lß║ºn thß╗⌐ nhß║Ñt tß║íi ─É├┤ng H├á, l├║c ─æ├│ vß║½n c├▓n nguy├¬n vß║╣n ─æß╗Öi ng┼⌐. Lß║ºn thß╗⌐ hai v├áo n─âm 2017 tß║íi Huß║┐ (ngay trß╗Ñ sß╗ƒ cß╗ºa ─Éo├án ng├áy x╞░a nh╞░ng b├óy giß╗¥ l├á n╞íi Nh├á h├ít Ca kß╗ïch Huß║┐ l├ám viß╗çc), c├ín bß╗Ö diß╗àn vi├¬n ─æ├ú mß║Ñt mß╗Öt v├ái ng╞░ß╗¥i. N─âm 2022, theo nguyß╗çn vß╗ìng cß╗ºa anh chß╗ï em muß╗æn tß╗ò chß╗⌐c cuß╗Öc gß║╖p mß║╖t lß║ºn thß╗⌐ ba ß╗ƒ ─Éß╗ông Hß╗¢i nh╞░ng NSND Xu├ón ─É├ám, tr╞░ß╗ƒng ─æo├án ng├áy ─æ├│ tuß╗òi ─æ├ú cao, sß╗⌐c ─æ├ú yß║┐u (91 tuß╗òi) n├¬n quyß║┐t ─æß╗ïnh tß╗ò chß╗⌐c tß║íi ─É├┤ng H├á. N─âm 2024, mß╗Öt cuß╗Öc hß╗Öi ngß╗Ö kh├í ho├ánh tr├íng diß╗àn ra ß╗ƒ ─Éß╗ông Hß╗¢i nhß╗¥ sß╗▒ t├ái trß╗ú cß╗ºa chß╗ï Nguyß╗àn Thß╗ï Lan (nguy├¬n diß╗àn vi├¬n ─Éo├án), nh╞░ng ─æ├íng buß╗ôn thay chß╗ë bß╗æn th├íng sau chß╗ï Lan ng├ú bß╗çnh v├á mß║Ñt. 

Cuß╗Öc gß║╖p gß╗í lß║ºn thß╗⌐ n─âm ─æ├ú ─æ╞░ß╗úc tß╗ò chß╗⌐c tß║íi trß╗Ñ sß╗ƒ c┼⌐ cß╗ºa ─Éo├án trong hai ng├áy 23 v├á 24/5/2026 nh├ón kß╗╖ niß╗çm 50 n─âm th├ánh lß║¡p, v├á ─æ├óy c┼⌐ng c├│ thß╗â l├á lß║ºn gß║╖p mß║╖t cuß╗æi c├╣ng v├¼ anh chß╗ï em ─æß╗üu ─æ├ú gi├á nua, ─æi lß║íi kh├│ kh─ân. Nhß╗»ng b╞░ß╗¢c ch├ón, giß╗ìng n├│i v├á tiß║┐ng c╞░ß╗¥i ─æ├ú kh├┤ng c├▓n nguy├¬n vß║╣n nh╞░ thß╗¥i trß║╗. Nhß╗»ng lß║ºn hß╗Öi ngß╗Ö c├áng vß╗ü sau c├áng nhiß╗üu tiß║┐ng kh├│c mß╗½ng tß╗ºi, tß║ío n├¬n kh├┤ng kh├¡ ß║Ñm c├║ng, thi├¬ng li├¬ng. Anh chß╗ï em tranh thß╗º h├án huy├¬n t├óm sß╗▒ bß╗ƒi ch╞░a biß║┐t l├║c n├áo mß╗¢i ─æ╞░ß╗úc gß║╖p lß║íi nhau. 

K├╜ ß╗⌐c vß╗ü mß╗Öt qu├úng ─æß╗¥i ─æß║╣p ─æß║╜, tr├án ─æß║ºy t├¼nh y├¬u th╞░╞íng tß║íi ─Éo├án kß╗ïch n├│i B├¼nh Trß╗ï Thi├¬n sß║╜ m├úi l├á nhß╗»ng kß╗╖ niß╗çm kh├┤ng thß╗â n├áo qu├¬n. 

Tháng 5 năm 2026

                                                                                         H.T.T